Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam đã được Quốc hội chấp thuận chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 172/2024/QH15 ngày 30/11/2024 và Thủ tướng Chính phủ phê duyệt kế hoạch triển khai tại Nghị quyết số 106/NQ-CP ngày 23/4/2025. Đây là dự án trọng điểm quốc gia, thuộc trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng theo Luật Đất đai năm 2024, có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước và các địa phương có tuyến đi qua.

Tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có tổng chiều dài khoảng 1.541km, đi qua 15 tỉnh, thành phố, với tốc độ thiết kế 350km/h. Đoạn qua địa bàn tỉnh Nghệ An dài khoảng 85,5km, đi qua 18 xã. (Ảnh Tiến Đông)

Theo báo cáo tiền khả thi, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam có tổng chiều dài khoảng 1.541km, đi qua 15 tỉnh, thành phố, với tốc độ thiết kế 350km/h. Đoạn qua địa bàn tỉnh Nghệ An dài khoảng 85,5km, đi qua 18 xã, phường gồm: Hoàng Mai, Quỳnh Văn, Quỳnh Sơn, Quỳnh Lưu, Hùng Châu, Đức Châu, Quảng Châu, Minh Châu, Diễn Châu, An Châu, Tân Châu, Đông Thành, Thần Lĩnh, Nghi Lộc, Yên Trung, Hưng Nguyên, Hưng Nguyên Nam và Lam Thành.

Dự kiến ga chính của tuyến tại Nghệ An là ga Vinh, đặt tại xã Hưng Nguyên. Ngoài ra, dự án có hai trạm bảo dưỡng (một trạm tại xã Đức Châu và một trạm kết hợp trong Depot Vinh); Depot được bố trí tại xã Hưng Nguyên Nam. Tổng diện tích đất cần GPMB khoảng 519,2ha, với chi phí ước tính khoảng 6.397 tỷ đồng.

Để triển khai dự án hiệu quả và đúng tiếng độ, Tỉnh ủy Nghệ An đã thành lập Ban Chỉ đạo và Tổ giúp việc theo các Quyết định số 3995-QĐ/TU ngày 30/6/2025 và số 4129-QĐ/TU ngày 5/9/2025. UBND tỉnh cũng ban hành Kế hoạch GPMB, phối hợp triển khai và khai thác quỹ đất vùng phụ cận ga đường sắt trên địa bàn tỉnh tại Quyết định số 2445/QĐ-UBND ngày 31/7/2025.

Theo thống kê, dự án ảnh hưởng đến khoảng 38 cụm dân cư với hơn 2.150 hộ dân, trong đó có trên 1.940 hộ phải bố trí tái định cư. Dự kiến sẽ xây dựng 41 khu tái định cư với tổng diện tích gần 103ha, tổng kinh phí khoảng 1.450 tỷ đồng. Đến nay, toàn bộ 16 xã, phường liên quan đã phê duyệt nhiệm vụ quy hoạch chi tiết các khu tái định cư; trong đó, 9 xã đã được phê duyệt quy hoạch chi tiết, 3 xã đang điều chỉnh theo ý kiến của các sở, ngành và 4 xã đang được tư vấn lập quy hoạch.

Trong công tác chuẩn bị đầu tư Dự án, phường Hoàng Mai đã trình thẩm định báo cáo nghiên cứu khả thi dự án xây dựng khu tái định cư. Tại xã Yên Trung, dù chưa đến giai đoạn chi trả bồi thường, chính quyền địa phương đã sớm nhận diện những vướng mắc trong việc xác định nguồn gốc đất ở và báo cáo, kiến nghị phương án xử lý phù hợp với Sở Xây dựng.

UBND xã báo cáo tình hình GPMB dự án đi qua xã Yên Trung.

Cụ thể, đoạn tuyến qua xã Yên Trung dài khoảng 4,6km, dự kiến có 124 hộ dân phải tái định cư; khoảng 450 hộ bị ảnh hưởng đất nông nghiệp và phải di dời 6 nghĩa trang. Nhiều thửa đất được hình thành từ trước ngày 18/12/1980 nhưng hồ sơ địa chính chỉ thể hiện 200m² đất ở, phần còn lại là đất vườn, gây khó khăn trong xác định nguồn gốc sử dụng đất và diện tích đất ở để bố trí tái định cư.

Theo Luật Đất đai năm 2024, việc xác định nguồn gốc đất phải có giấy tờ chứng minh, trong khi thực tế nhiều hộ dân không còn đầy đủ hồ sơ pháp lý. Để bảo đảm quyền lợi chính đáng cho người dân, UBND xã Yên Trung kiến nghị cho phép vận dụng linh hoạt các hình thức như lấy ý kiến khu dân cư, họp tiểu ban Mặt trận, Hội đồng xét duyệt đất đai và các hồ sơ liên quan nhằm xác định chính xác nguồn gốc sử dụng đất.

Thời gian qua, UBND tỉnh Nghệ An đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, giao nhiệm vụ cụ thể cho các sở, ngành và địa phương trong việc rà soát, triển khai xây dựng các khu tái định cư; thành lập Ban Chỉ đạo, Hội đồng GPMB cấp xã; hướng dẫn quy mô đầu tư, quy trình thực hiện, bảo đảm hiệu quả, tránh lãng phí.

Ông Hoàng Phú Hiền, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nghệ An cho biết, tỉnh đã giao các xã, phường khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, trình thẩm định và phê duyệt các dự án khu tái định cư; tổ chức lấy ý kiến người dân, lập phương án bồi thường, hỗ trợ GPMB, phấn đấu hoàn thành trong tháng 12/2025. Việc chi trả bồi thường dự kiến thực hiện vào giữa tháng 1/2026; công tác lựa chọn nhà thầu, thi công hoàn thành và bàn giao đất tái định cư trong tháng 6/2026.

Theo Nghị quyết số 106/NQ-CP, các địa phương phải cơ bản hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trước tháng 12/2026 để bàn giao mặt bằng cho nhà thầu thi công. Hiện nay, tỉnh Nghệ An đang tập trung cao độ, huy động tổng lực để hoàn thành nhiệm vụ theo đúng kế hoạch được giao.

Mặc dù dự án có phạm vi ảnh hưởng rộng, công tác GPMB đặt ra nhiều thách thức, song với sự chỉ đạo quyết liệt của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, sự vào cuộc đồng bộ của các sở, ngành, địa phương và sự đồng thuận của người dân, Nghệ An đang gấp rút triển khai các phần việc, quyết tâm hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đúng tiến độ, tạo tiền đề quan trọng để dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam sớm được khởi công và triển khai theo kế hoạch.

Tác giả: Trần Tú

Nguồn tin: congly.vn