Tọa lạc dưới tán những cây cổ thụ sừng sững, ngôi đền Văng Lin linh thiêng hướng mình ra dòng khe Chon hiền hòa. Ảnh Thanh Ngọc.

Ngôi đền linh thiêng tại miền Tây xứ Nghệ

Văng Lin là bản Thái cổ nằm bên bờ suối Khe Chon (xã Yên Hòa, tỉnh Nghệ An) hình thành từ trước thế kỷ 18. Trải qua nhiều thế hệ, đến nay, trong bản đã có nhiều dòng họ sinh sống, thậm chí có gia đình đã trải qua hơn 10 đời.

Theo các bậc cao niên, để tưởng nhớ những bậc tiền nhân có công khai khẩn đất đai, dựng bản lập mường, người dân lập đền Văng Lin thờ 3 vị (Xổng Nguyên, Xổng Thài và Xổng Dương). Trước đây, đền được xây dựng khá kiên cố, nền lát đá vững chãi. Đến những năm 1960, công trình vẫn còn gần như nguyên vẹn. Tuy nhiên, theo thời gian và biến động lịch sử, ngôi đền dần xuống cấp, hư hỏng và hiện chỉ còn lại nền cũ.

Nơi đây thờ phụng ba vị tiền nhân dòng họ Vi (Xổng Nguyên, Xổng Thài, Xổng Dương) – những người đã có công lớn mở mang bản mường vùng 4 Yên từ trước thế kỷ XVIII. Ảnh Thanh Ngọc.

Đền Văng Lin từ lâu được người dân xem là nơi linh thiêng. Mỗi khi trong bản có việc lớn hoặc gặp khó khăn, bà con thường đến đền dâng lễ, cầu mong bình an. Những câu chuyện được truyền lại qua nhiều thế hệ càng khiến ngôi đền trở thành điểm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quen thuộc của cộng đồng địa phương.

Hằng năm, vào ngày 16 tháng Giêng, người dân bản Văng Lin tổ chức lễ hội đền (Tả Đên). Đây là dịp để cộng đồng tưởng nhớ công đức tiền nhân đã khai khẩn đất đai, dựng bản lập mường, đồng thời cầu mong bản làng bình yên, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.

Phần lễ diễn ra các nghi thức truyền thống trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính hướng về cội nguồn. Sau đó là phần hội sôi nổi với nhiều trò chơi dân gian, hoạt động văn hóa nghệ thuật mang đậm bản sắc dân tộc Thái.

Năm nay phần Lễ được tổ chức quy mô và trang nghiêm hơn theo nghi thức cổ truyền của người Thái. Ảnh Thanh Ngọc.

Ông Lộc Văn Phòng, Bí thư bản Văng Lin cho biết, khác với mọi năm, năm nay phần Lễ được tổ chức quy mô và trang nghiêm hơn theo nghi thức cổ truyền của người Thái. Thầy mo và các bậc cao niên trong bản thành tâm thực hiện nghi tế, dâng lên các vị thần linh, tiền nhân những sản vật địa phương.

Không gian mờ ảo khói hương và lòng thành kính của người dân là minh chứng cho sức sống bền bỉ của niềm tin "cầu được ước thấy" tại ngôi đền này. "Bên cạnh các nghi lễ truyền thống, hoạt động bắt cá mát trên suối đã trở thành điểm nhấn đặc sắc của ngày hội, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia", Bí thư bản Văng Lin nói.

Chị em mang dụng cụ xuống suối bắt cá mát trong ngày hội. Ảnh Thanh Ngọc.

Lễ hội bắt cá duy nhất một lần trong năm

Cá mát là loài cá đặc sản sống tự nhiên ở các khe suối vùng cao Nghệ An. Để giữ gìn nguồn lợi này, người dân bản Văng Lin đã khoanh vùng bảo vệ đàn cá suốt cả năm và chỉ tổ chức đánh bắt vào dịp lễ hội đầu năm.

Khi hiệu lệnh vang lên, dân bản cùng nhiều du khách hò reo, ùa xuống suối. Người tung chài, người giăng lưới, nhiều phụ nữ lại xúng xính trang phục Thái cùng nhau vây bắt cá bằng tay.

Tiếng reo hò, tiếng cười nói vang vọng giữa núi rừng, hòa cùng âm thanh róc rách của dòng suối tạo nên bức tranh ngày hội đầu xuân rộn ràng. Những con cá tươi rói nhanh chóng được nhóm bếp nướng và chế biến thành các món ăn đặc sản của người Thái ngay bên bờ suối để liên hoan và chiêu đãi khách đến dự hội.

Những con cá mát tươi ngon được đánh bắt ngay trước lễ hội, nướng vàng ươm trên than hồng. Ảnh Thanh Ngọc.

Bí thư bản Văng Lin cho biết thêm, nhiều năm nay người dân trong bản đã thống nhất đưa việc bảo vệ đàn cá mát vào hương ước. Cả cộng đồng cùng quản lý, không khai thác bừa bãi và chỉ tổ chức đánh bắt khi được người dân trong bản thống nhất.

"Việc bảo vệ đàn cá mát là trách nhiệm chung của cả bản. Nếu phát hiện ai sử dụng kích điện hay các hình thức khai thác tận diệt thì bà con sẽ nhắc nhở, báo chính quyền xử lý. Nhờ vậy nhiều năm nay cá mát trên suối Khe Chon mỗi năm một nhiều hơn", ông Phòng nói.

Vũ điệu Lăm vông say đắm bên chum rượu cần thơm nồng trong ngày hội. Ảnh Thanh Ngọc.

Cá mát thường sống thành đàn ở các khe đá, nơi nước chảy xiết và nền sỏi sạch nên thịt thơm, chắc. Từ loài cá này, người dân chế biến nhiều món đặc sản như cá nướng ống tre, cá chiên, cá kho… Trên thị trường, cá mát có giá khá cao, dao động từ 350.000 - 500.000 đồng/kg. Do nhu cầu lớn và giá trị kinh tế cao, từng có thời điểm loài cá này bị khai thác quá mức.

Ông Đậu Đức Truyền, Chủ tịch UBND xã Yên Hòa cho biết, ngày hội bắt cá mát trên suối Khe Chon không chỉ mang đến không khí vui xuân rộn ràng mà còn góp phần gìn giữ nét văn hóa truyền thống của bản làng vùng cao, gắn kết cộng đồng và nâng cao ý thức bảo vệ nguồn lợi thủy sản tự nhiên.

Tác giả: Ngọc Quân

Nguồn tin: vtv.vn