Tính đến nay, toàn tỉnh Nghệ An chỉ còn 2.635 chiếc, giảm 1.282 tàu so với cách đây 10 năm.

Tàu nằm bờ vì chi phí tăng cao, thiếu hụt bạn thuyền

Theo ông Đào Văn Hùng (47 tuổi, xã Quỳnh Phú) - một chủ tàu nhiều năm khai thác xa bờ cho biết, chưa khi nào nghề biển lại khó khăn như hiện nay. Từ đầu năm đến nay, tàu của gia đình anh mới chỉ thực hiện một chuyến biển kéo dài hơn 20 ngày. Sau khi trừ toàn bộ chi phí, mỗi thuyền viên chỉ nhận được hơn 6 triệu đồng. “Chi phí quá lớn, sản lượng đánh bắt lại bấp bênh. Thu nhập thấp nên lao động lần lượt bỏ nghề. Có tàu, có ngư trường nhưng không có người để đi biển” - ông Hùng chia sẻ.

Tương tự, ông Nguyễn Văn Sớm (40 tuổi) cho biết, gần 10 năm trước, ông cùng ba người bạn mạnh dạn góp vốn đóng ba tàu cá công suất lớn, mỗi chiếc trị giá hơn 8 tỷ đồng. Khi ấy, nghề biển phát triển, hầu như gia đình nào ở vùng biển cũng có người theo nghề nên việc tuyển bạn thuyền không khó. Vài năm trở lại đây, nguồn lợi hải sản suy giảm, chi phí tăng cao khiến việc khai thác không còn hiệu quả. Năm 2024, nhóm của ông phải bán một tàu để giảm áp lực tài chính. Mới đây, chiếc tàu thứ hai cũng được bán đi.

Theo ông Sớm, một tàu lưới vây cần khoảng 14 - 15 lao động, nhưng hiện nay, việc tìm đủ người cho mỗi chuyến biển là vô cùng khó khăn. Ông Sớm nói: “Chuyến biển gần nhất phải huy động khắp nơi mới đủ người. Sau nửa tháng lênh đênh, mỗi lao động chỉ nhận khoảng 3 triệu đồng nên không ai còn muốn theo nghề. Giá dầu cao, giá hải sản không tăng, nhân lực thiếu nên nhiều tàu đành nằm bờ”.

Từng được xem là một trong những chủ tàu thành công của vùng biển Quỳnh Phú, ông Nguyễn Văn Minh (55 tuổi) cũng không tránh khỏi quy luật đào thải của nghề. Ông từng sở hữu bốn tàu cá công suất lớn, mỗi chiếc đầu tư hơn 12 tỷ đồng, cả tàu và ngư lưới cụ. Thế nhưng, trước áp lực chi phí và sự thiếu hụt lao động, ông buộc phải bán toàn bộ đội tàu. “Có thời điểm mỗi chuyến biển thu lãi gần 2 tỷ đồng, thuyền viên được chia 50 triệu đồng mỗi tháng. Nay thu nhập giảm mạnh, dù đã tăng đãi ngộ, tìm mọi cách giữ lao động nhưng vẫn không có người đi biển” - ông Minh ngậm ngùi.

Theo ông Hồ Ngọc Chắt - Chủ tịch Nghiệp đoàn nghề cá Quỳnh Long, thu nhập bấp bênh và tính chất công việc nhiều rủi ro khiến lớp trẻ không còn mặn mà với nghề biển.

Liên kết để giữ nghề

Trong bối cảnh nghề biển gặp nhiều khó khăn, một số ngư dân Nghệ An đã chủ động thay đổi phương thức sản xuất. Trong đó, thay vì hoạt động riêng lẻ, các chủ tàu liên kết thành tổ đội để giảm chi phí, hỗ trợ nhau trên biển và kéo dài thời gian khai thác. Tại phường Tân Mai, mô hình của HTX Đoàn Kết do ông Lê Hội Hưng làm chủ nhiệm đang được nhiều địa phương quan tâm.

Điểm nổi bật của mô hình là xây dựng đội tàu hoạt động đồng bộ cùng tàu dịch vụ hậu cần. Tàu hậu cần đảm nhận việc tiếp nhiên liệu, cung cấp đá lạnh, lương thực, nhu yếu phẩm, đồng thời thu mua hải sản ngay trên biển để đưa vào bờ tiêu thụ. Nhờ vậy, tàu khai thác không phải liên tục quay về cảng, tiết kiệm đáng kể chi phí nhiên liệu và kéo dài thời gian bám ngư trường.

Ông Phan Văn Hải - Chủ tịch Nghiệp đoàn Nghề cá phường Tân Mai cho biết, gia đình ông hiện có 6 tàu cá xa bờ, trong đó, 1 tàu chuyên làm nhiệm vụ hậu cần. Từ hiệu quả thực tế, Nghiệp đoàn đã vận động các chủ tàu liên kết thành từng tổ từ 5 - 7 tàu để hỗ trợ nhau trong khai thác, cứu hộ và chia sẻ thông tin về ngư trường.

“Trong điều kiện hiện nay, nếu mỗi tàu hoạt động riêng lẻ sẽ rất khó tồn tại. Liên kết giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả và quan trọng nhất là giữ được người bám biển” - ông Hải chia sẻ và cho biết thêm, mô hình này còn giúp hải sản được đưa vào bờ nhanh hơn, giữ được chất lượng và bán với giá tốt hơn. Khi chuyến biển thuận lợi, mỗi thuyền viên có thể đạt thu nhập từ 18 - 20 triệu đồng/tháng.

Theo ông Lê Văn Hướng - Chi cục phó Chi cục Thủy sản Nghệ An, việc giảm số lượng tàu cá cũng phù hợp với định hướng tái cơ cấu ngành thủy sản theo hướng nâng cao hiệu quả và bảo vệ nguồn lợi hải sản. Tuy nhiên, thực tế số lượng tàu giảm nhanh hơn nhiều so với kế hoạch do tác động từ giá nhiên liệu, chi phí sản xuất và tình trạng thiếu lao động. Điều khiến ngành thủy sản lo ngại hơn cả là lực lượng ngư dân trẻ ngày càng ít gắn bó với biển. Nếu xu hướng này tiếp tục kéo dài, không chỉ số lượng tàu giảm mà nghề khai thác hải sản truyền thống của Nghệ An cũng sẽ đối mặt nguy cơ thiếu hụt lực lượng kế cận.

Bởi vậy, bên cạnh việc tái cơ cấu đội tàu, cần có những chính sách hỗ trợ thiết thực về tín dụng, nhiên liệu, đào tạo lao động và tổ chức sản xuất theo chuỗi liên kết để ngư dân yên tâm bám biển, góp phần bảo vệ chủ quyền và phát triển kinh tế biển bền vững.

Tác giả: Điền Bắc

Nguồn tin: daidoanket.vn